Cây cà phê được trồng rất nhiều trên thế giới, nhưng không phải ở đâu cũng có thể trồng được. Những khu vực có sản lượng cà phê lớn bao gồm Brazil, Châu Phi, và Việt Nam, có rất nhiều giống cà phê ngon hoặc độc là trên toàn thế giới.

Nhưng nếu chỉ thưởng thức mà không tìm hiểu về nguồn gốc và quy trình tạo nên ly cà phê thì có lẽ là điều thiếu sót của mỗi người dùng cà phê. 

1 – Nguồn gốc cây cà phê

Năm 850 bắt đầu phát hiện cây cà phê

Cây cà phê được phát hiện một vô tình tại đất nước Ethiopia, bởi một anh chàng chăn dê tên là Kaldi, khi thấy đàn dê của mình nhảy múa một cách kì lạ sau khi ăn những trái chín màu đỏ. Kaldi cũng ăn thử những trái đỏ, và thật ngạc nhiên, anh cũng cảm thấy thật sự thoải mái và tính táo.

cay-ca-phe
Kaldi cùng đàn dê. Nguồn : Sưu tầm

Kaldi hái những trái đỏ, mang đến cho vị Giáo trưởng của mình và nói về sự kì diệu mà thứ trái đỏ mang lại. Nghe xong, vị Giáo trưởng tỏ vẻ giận dữ, hất đổ tất cả những trái đó vào đống lửa. Ngay sau đó, mùi thơm quyến rũ của những trái đỏ bị đốt cháy đã thực sự thu hút sự chú ý của các vị Giáo sĩ khác. Họ lập tức lấy những trái đổ bị cháy, ngâm trong nước và uống. Kỳ lại thay, các Giáo sĩ hoàn toàn tỉnh táo và đầy năng lượng, cử hành những nghi thức cầu kinh, giao tiếp với Thượng đế suốt đêm.

Từ đó, thức uống này đã được phổ biến đến các thành đường Hồi giáo, và đã trở thành thức uống bắt buộc trong các nghi lễ cầu nguyện của các Giáo sĩ. Chính những giáo sĩ Hồi giáo đã làm cho cà phê trở nên phổ biến trong thế giới Ả Rập.

2 – Yêu cầu khí hậu và đất trồng trồng cà phê

Là một loại cây có rễ bám sâu trong lớp đất. Chính vì thế mà thổ nhưỡng phù hợp cho trồng loại cây cà phê phải là nơi có  đất sâu 70cm trở lên, đất thoáng, hấp thụ nước tốt. Đất giàu mùn và tơi xốp cây sẽ phát triển mạnh. Một trong những yếu tố quyết định chất lượng cây cà phê chính là chất lượng đất. Vì thế mà loại đất bazan trên trên các cao nguyên là thích hợp để trồng cây cà phê sạch năng suất cao. Loại cây nhiệt đới yêu cầu cần nền nhiệt, lượng mưa, ánh sáng khá cao. Lượng mưa thích hợp nhất là từ 1300 tới 1900 mm. Độ cao 600 tới 2500m cách mặt nước biển, nhiệt độ 1616 -26 độ C. Nhiệt độ lạnh quá, cây sẽ kém ra hoa. Từ đó không đậu quả và ảnh hưởng trực tiếp tới năng suất cây trồng.

nguoi-nong-dan-trong-cay-ca-phe-giong
Hình ảnh người nông dân trồng cây giống

3 – Mật độ trồng cà phê

Cà phê vối: Mật độ trồng phổ biến là 3m x 3m hoặc 2,8 x 2,8m đối với đất bằng phẳng (tương đương 1100 cây/hecta).

Đất dốc nhiều trồng 3m x 2,5m (tương đương 1300 cây/hecta). Ngoài ra tùy theo đặc điểm của giống cà phê, mật độ trồng cũng có thể khác nhau.

Cà phê mít mật độ trồng là 5×5 hoặc 7×7 m (khoảng 700 cây/hecta)

Cà phê chè mật độ trồng dày nhất 1m x 2m (khoảng 4000 cây/hecta)

4 – Chọn giống cà phê

Các giống cà phê thường gặp : Những giống cà phê được trồng chủ yếu và thường gặp nhất ở Việt Nam là Robusta , Arabica , Bourbon, Catimor , Caturra

nguoi-nong-dan-hai-lua-qua-ca-phe-Arabica
Người nông dân hái lựa quả Arabica.

Cà phê Arabica (tên khoa học là Coffea Arabica) còn được gọi là cà phê chè. Nó có xuất xứ từ phía Tây Nam của Ethiopia thuộc châu Phi và được phổ biến, nhân giống rộng rãi. Hiện nay, Colombia và Brazil là hai vùng trồng nhiều cà phê Arabica nhất.Loài cà phê này được coi là vượt trội hơn so với Robusta về hương vị, độ ngọt, độ cân bằng và độ chua. Cà phê Arabica cũng khó trồng và phát triển tốt hơn các loại cà phê khác, và vì vậy, hạt cà phê có giá trị kinh tế cao hơn các loại hạt cà phê khác.

Cà phê Robusta còn được biết đến với tên gọi khác là Coffea Canephora. Ở Việt Nam Robusta còn có tên gọi là cà phê Vối. Điểm khác biệt của loại cà phê này là hàm lượng cafein cao, chiếm từ 3% đến 4%. Trong khi đó, cafe Arabica chỉ chiếm từ 1% đến 2%. Xu hướng trồng cà phê Robusta ngày càng phát triển nhờ những lợi ích kinh tế lớn. Cây cà phê Robusta chỉ cần từ 3 đến 4 tuổi đã có thể bắt đầu thu hoạch. Tuổi thọ của cây kéo dài từ 20 đến 30 năm.

nguoi-nong-dan-lua-qua-ca-phe-Robusta
Người nông dân lưa quả xanh Robusta.

5 – Thời vụ trồng cà phê, chuẩn bị đất và đào hố trồng cà phê

Thời vụ trồng cà phê thích hợp nhất là vào đầu mùa mưa (Tháng 4-5 DL), hoặc vào gần cuối mùa mưa (tháng 9-10 DL).

Đất trồng cà cần được dọn cho bằng phẳng, cày đất cho tơi xốp. Nhặt bỏ các rễ cây, cành khô. Riêng đất đã trồng cà phê nhiều năm phải được bổ sung thêm vôi, phân chuồng để tăng độ màu mỡ. Nếu có điều kiện nên trồng 2-3 vụ màu trước khi trồng lại cà phê

Đào hố trồng cà phê: Công việc này phải được chuẩn bị 1 tháng trước khi xuống giống. Nhằm tạo điều kiện cho hệ vi sinh phát triển, giảm độ nóng khi phân bắt đầu phân hủy. Như vậy tỷ lệ sống sẽ cao hơn.

Hố trồng có kích thước 60cm x 60cm x 60cm. Khoảng cách giữa các hố tùy theo mật độ trồng. Mỗi hố ta trộn 15-20kg phân chuồng hoai mục + 0,5 kg supe lân + 0,5 kg vôi bội + 0,3kg kali. Trộn đều với lớp đất mặt, lớp đất ở sâu tách riêng để tạo bồn.

Lúc lấp đất cần vun cao hơn mặt đất 5-10cm, sau đó dùng chân dẫm nhẹ

Nếu đào hố trồng vào những ngày nắng nóng, sau khi đào hố cần tưới nước đẫm hố. Tạo điều kiện cho phân đủ độ ẩm, hệ vi sinh phát triển

6 – Kỹ thuật chăm sóc định kỳ

 +Trồng cây che bóng mát

Tại vị trí giữa các ngã từ của các bồn nên cân nhắc trồng cây bóng mát. Duy trì khoảng từ 9 x 9m hoặc 9 x 12m trồng cây che bóng mát vào cùng thời điểm trồng cây giống. Nên cân nhắc chọn sầu riêng thái, bơ sáp, hay cây trụ sống trồng tiêu,… tăng thu nhập, đồng thời giúp che bóng mát cho cà phê hiệu quả.

cay-ca-phe-trong-xen-canh
Cây cà phê xen canh cây che bóng mát.

+ Làm cỏ

Cà phê có nhiều rễ con với mục đích chính là hút chất dinh dưỡng, bởi thế cần chú ý tới việc làm cỏ thường xuyên. Duy trì tần suất làm cỏ từ 4 – 5 lần mỗi năm là hợp lý.

+ Làm bồn cho cây cà phê

Thành bồn cho cây cà phê yêu cầu cần được nén chặt lại tạo thành bờ với độ cao cao hơn mặt bồn bên trong từ 15 – 20cm. Mỗi năm cần đánh bồn 1 lần vào khoảng đầu mùa mưa, chú ý mở rộng bồn phụ thuộc vào độ rộng của tán cây cho tới khi các bồn giữa các cây giao nhau thì dừng lại.

+ Tạo tán và cắt tỉa cành

cay-ca-phe-cat-tia-canh
Hình ảnh người nông dân tỉa cành.

Chú ý tới việc bẻ chồi vượt mọc ở thân chính, hay những nách lá mà đặc biệt là thời điểm đầu mùa mưa. Mỗi năm nên làm chồi với cây cà phê khoảng 5 – 6 lần. Sau mỗi vụ thu hoạch sử dụng kéo cắt cắt loại bỏ đi những cành nhỏ, cành tăm giáp thân, hay cành khô, cành có sâu bệnh. Ở từng vị trí đốt cành đảm bảo chỉ để lại khoảng 3 cành để dự trữ là thích hợp. Tiến hành tỉa bớt những cành thứ cấp ở vị trí trên cao, từ đó giúp ánh sáng dễ dàng tiếp cận tới cả những cành bên dưới.

7 – Thu hoạch và bảo quản cà phê

Việc đầu tiên trước khi thu hoạch cà phê cần xác định độ chín của cà phê cần phải chín đúng tầm, để phẩm chất hạt cà phê đạt chuẩn thì cần thiết phải để cho quả chín đỏ hoặc là chín vừa. Không nên thu hoạch quả xanh cũng không để trái chín lẫn với trái chín nẫu hoặc là trái khô.Lượng hạt cà phê thu hoạch trái chín phải đạt 95% trở lên riêng đợt thu hoạch cuối cùng tỷ lệ trái chín có thể thấp hơn cũng được. Hái cà phê bằng phương pháp thủ công đó là dùng ngón tay bứt trái không được tuốt cành không được bứt nguyên cả chùm. Cần phải bảo vệ cành lá và nụ nhầm tránh làm ảnh hưởng lớn đến năng suất của vụ trồng sau, cà phê và đất không nên để lẫn vào nhau vì như vậy đất rất dễ bị nhiễm phải nấm và bệnh. Sau khi thu hoạch cà phê từ trên cây về người nông dân có những cách sơ chế thường gặp như là sơ chế khô ( Natural ), sơ chế ướt ( washed ) và sơ chế bán ướt ( Honey ).

so-che-hat-ca-phe
Quá trình sơ chế hạt.
thu-hoach-qua-ca-phe
Quá trình thu hoạch cà phê.

Trên đây là tổng hợp những quy trình tạo nên nhân xanh cà phê, hiểu rõ và biết tất cả các quy trình trồng trọt, sơ chế để có trải nghiệm thú vị hơn về ly cà phê. Cùng nhau chia sẽ đến với những người nông dân và những tín đồ về cà phê bạn nhé.